ناوی پیلای برنده جایزه صلح نوبل ۲۰۲۶ شد؛ از دادگاه رواندا تا پرونده غزه و تقابل با ترامپ

ناوی پیلای کیست؟

ناوی پیلای با نام کامل «ناوانتم پیلای» در سال ۱۹۴۱ در دوربان آفریقای جنوبی و در خانواده‌ای با تبار تامیل هندی متولد شد. او در دوران آپارتاید، نظام تبعیض نژادی حاکم بر آفریقای جنوبی، فعالیت حقوقی خود را آغاز کرد و در سال ۱۹۶۷ دفتر حقوقی خود را تأسیس کرد. دفاع از فعالان ضدآپارتاید، از جمله نلسون ماندلا، از بخش‌های مهم کارنامه حرفه‌ای او بود.

پیلای در سال ۱۹۹۵ به دادگاه عالی آفریقای جنوبی راه یافت و در سال ۱۹۹۹ به‌عنوان قاضی دادگاه کیفری بین‌المللی رواندا منصوب شد؛ دادگاهی که به بررسی جنایات نسل‌کشی سال ۱۹۹۴ در این کشور می‌پرداخت. او سپس در دیوان کیفری بین‌المللی نیز به‌عنوان قاضی فعالیت کرد و از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴ کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد بود.

او همچنین در سال ۲۰۱۹ به‌عنوان قاضی اختصاصی دیوان بین‌المللی دادگستری در پرونده اتهام نسل‌کشی علیه میانمار در ارتباط با مسلمانان روهینگیا منصوب شد. در فاصله سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۵ نیز ریاست کمیسیون مستقل بین‌المللی تحقیق سازمان ملل درباره سرزمین‌های فلسطینی اشغالی را بر عهده داشت. این سوابق، پیلای را در نقطه تلاقی حقوق بشر، تعقیب جرایم بین‌المللی و منازعات سیاسی قرار داده است.

چرا جایزه صلح نوبل به او تعلق گرفت؟

کمیته نوبل نروژ در ۹ اکتبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که این جایزه به پاس تلاش‌های پیلای برای پیشبرد صلح و حقوق بین‌الملل به او اعطا می‌شود. در بیانیه رسمی کمیته، بر نقش او در گسترش نظم حقوقی بین‌المللی و پیگیری قضایی جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی تأکید شده است. بنابراین، مطابق بیانیه رسمی، محور اصلی جایزه نه صرفاً فعالیت پیلای در پرونده فلسطین، بلکه مجموعه فعالیت‌های حقوقی او و تلاش برای تثبیت سازوکارهای بین‌المللی پاسخ‌گویی است.

پرونده غزه؛ بخش مناقشه‌برانگیز کارنامه پیلای

یکی از دلایل برجسته‌شدن نام پیلای در عرصه سیاسی، ریاست او بر کمیسیون مستقل تحقیق سازمان ملل درباره سرزمین‌های فلسطینی اشغالی است. این کمیسیون در گزارش سال ۲۰۲۵ خود اعلام کرد که اسرائیل در غزه مرتکب نسل‌کشی شده است. اسرائیل این نتیجه‌گیری را رد کرده و آن را نپذیرفته است. این گزارش و مواضع مرتبط با آن، واکنش‌های تندی را از سوی مقام‌های اسرائیلی برانگیخت. در مقابل، شماری از نهادها و فعالان حقوق بشری از پیگیری این پرونده‌ها و تأکید بر پاسخ‌گویی در برابر نقض حقوق بین‌الملل حمایت کردند. به همین دلیل، انتخاب او در عین آنکه در چارچوب معیارهای اعلام‌شده کمیته نوبل درباره دفاع از حقوق بین‌الملل قرار می‌گیرد، در فضای سیاسی مرتبط با جنگ غزه نیز بازتابی گسترده پیدا کرده است.

واکنش ترامپ و اسرائیل  به انتخاب پیلای

دونالد ترامپ پس از اعلام برنده جایزه صلح نوبل، به‌شدت از این تصمیم انتقاد کرد. او در گردهمایی انتخاباتی خود در سیراکیوز نیویورک، پیلای را فردی ناشناس برای خود توصیف کرد و گفت که نروژ را به دلیل اعطای جایزه به او «فراموش نخواهد کرد». ترامپ همچنین انتخاب کمیته نوبل را تصمیمی شرم‌آور و مایه لکه‌دارشدن اعتبار نروژ خواند.

او در پیامی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نیز نوشت که باید هشت جایزه صلح نوبل دریافت می‌کرد، زیرا به ادعای خودش هشت جنگ را خاتمه داده است. ترامپ همچنین با زیر سؤال بردن کارنامه پیلای گفت که نمی‌داند او چه کاری انجام داده است.

در مقابل، وزارت خارجه اسرائیل نیز در واکنش به این خبر، انتخاب پیلای را سیاسی‌کردن جایزه و تلاشی برای مشروعیت‌بخشیدن به آنچه «نفرت و پیش‌داوری ضداسرائیلی» خواند، توصیف کرد. این موضع‌گیری نشان می‌دهد که پرونده غزه چگونه به یکی از کانون‌های اصلی اختلاف بر سر اعتبار و پیام سیاسی این جایزه تبدیل شده است.

نکته قابل توجه آن است که تنها ساعاتی پس از اعلام برنده جایزه، دولت آمریکا تحریم‌های گسترده‌تری علیه دیوان کیفری بین‌المللی اعلام کرد. واشنگتن این اقدامات را در چارچوب مخالفت خود با آنچه تهدید علیه حاکمیت آمریکا می‌داند، توجیه کرده است

و اما واکنش پیلای به ترامپ از همان لحظات اعلام جایزه مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. هنگامی که حاضران به انتخاب او ابراز خوشحالی کردند، پیلای با لحنی طنزآمیز گفت: «اگر کمی بیشتر دست بزنید، شاید این جایزه را با ترامپ تقسیم کنم.» او در واکنش به تحریم‌های تازه آمریکا علیه دیوان کیفری بین‌المللی، این اقدامات را «کاملاً غیرقانونی» توصیف کرد و از دولت‌ها خواست برای دفاع از این دیوان و نظم حقوقی بین‌المللی، به اقدام جمعی روی بیاورند. پیلای همچنین تأکید کرد که مقام‌های سیاسی، به‌ویژه رهبران کشورها، مسئولیت دارند به قانون و حقوق بین‌الملل احترام بگذارند.

انتخاب پیلای، فراتر از تقدیر از یک حقوقدان، بار دیگر اختلاف بر سر نقش نهادهای بین‌المللی در رسیدگی به منازعات و مسئولیت دولت‌ها در قبال حقوق بین‌الملل را برجسته کرده است؛ موضوعی که در سایه جنگ غزه و اختلاف واشنگتن و تل‌آویو با برخی نهادهای قضایی بین‌المللی، حساسیت سیاسی بیشتری یافته است.

فاطمه سرخ‌حصاری