نوه‌داری؛ وظیفه پدربزرگ و مادربزرگ یا مسئولیت فراموش‌شده والدین؟

رادیو نساء اف‌ام فلسطین در گزارشی با عنوان «مراقبت از نوه‌ها؛ وقتی کمک به مسئولیتی سنگین برای پدربزرگ و مادربزرگ تبدیل می‌شود»، به بررسی ابعاد روانی و اجتماعی این موضوع پرداخته است. ظافر حسنی حسونه، متخصص روان‌شناسی و جامعه‌شناسی، در این برنامه تأکید کرده است که نگهداری از نوه‌ها اگر با رضایت و علاقه سالمندان همراه باشد، می‌تواند به تقویت نشاط و احساس تعلق خانوادگی آنان کمک کند؛ اما وقتی به مسئولیتی روزانه و فراتر از توانشان تبدیل شود، ممکن است سلامت و آرامش آنان را تحت تأثیر قرار دهد. 

به گفته این کارشناس، خستگی، اضطراب، نگرانی دائمی برای کودکان و احساس ازدست‌دادن آزادی و حریم خصوصی از جمله پیامدهای روانی این وضعیت است. از نظر جسمی نیز مراقبت مستمر از نوه‌ها می‌تواند به خستگی عضلانی، تشدید بیماری‌های قبلی، اختلال خواب و کاهش فرصت استراحت و رسیدگی به سلامت منجر شود. او یادآور شده است که سالمندان پس از سال‌ها فرزندپروری، حق دارند زمانی را به زندگی شخصی، سلامت و همراهی با همسر خود اختصاص دهند و نباید توان جسمی آنان را با دوران جوانی یکسان فرض کرد.

 با این حال، مسئله فقط به فرسودگی سالمندان محدود نمی‌شود. حسونه در بخش دیگری از این گفت‌وگو به پیامدهای غیبت مستمر والدین از زندگی تربیتی و عاطفی کودکان اشاره کرده است. به اعتقاد او، پدربزرگ و مادربزرگ می‌توانند منبع ارزشمندی از محبت، امنیت و حمایت برای نوه‌ها باشند، اما جایگزین پدر و مادر نمی‌شوند. 

او هشدار می‌دهد که واگذاری کامل مسئولیت مراقبت از کودک به سالمندان ممکن است به احساس کمبود عاطفی، سردرگمی در شناخت قواعد خانوادگی و وابستگی بیش از اندازه کودک منجر شود؛ به‌ویژه زمانی که تفاوت شیوه‌های تربیتی والدین و پدربزرگ و مادربزرگ، کودک را با دستورالعمل‌های متناقض روبه‌رو کند. 

البته به گفته او، زندگی کودک در کنار سالمندان لزوماً آسیب‌زا نیست و اگر روابط خانوادگی گرم و باثبات باشد و والدین همچنان در تربیت و زندگی عاطفی فرزند حضور داشته باشند، این همراهی می‌تواند تجربه‌ای مثبت و حمایتگر باشد.

 در همین چارچوب، مطالبه جبران مالی از سوی برخی پدربزرگ‌ها و مادربزرگ‌ها نیز از نگاه این متخصص، لزوماً نشانه افول همبستگی خانوادگی نیست. او معتقد است ارزش‌گذاری بر زمان و انرژی سالمندان، به‌ویژه هنگامی که نگهداری از نوه‌ها به مسئولیتی مستمر تبدیل می‌شود، قابل درک است؛ هرچند این دیدگاه را باید ارزیابی اجتماعی و روان‌شناختی دانست، نه حکمی حقوقی درباره استحقاق دریافت دستمزد.

 حسونه همچنین تأکید می‌کند که فرزندان نباید کمک والدین خود را مسئولیتی رایگان و نامحدود تلقی کنند. استفاده از مهدکودک یا سایر امکانات مراقبتی همچنان از جمله راه‌هایی است که والدین می‌توانند برای انجام مسئولیت خود در قبال فرزندانشان در نظر بگیرند. کمک گرفتن از پدربزرگ و مادربزرگ باید بر پایه تفاهم و رضایت باشد، نه به معنای کنار گذاشتن وظایف والدگری. 

این موضوع بار دیگر ضرورت بازنگری در تقسیم مسئولیت‌ها در خانواده را نشان می‌دهد. تغییر سبک زندگی و افزایش مشغله‌های شغلی والدین، نباید به انتقال دائمی بار فرزندپروری به سالمندان منجر شود. همان‌طور که کودکان به محبت و تجربه پدربزرگ و مادربزرگ نیاز دارند، سالمندان نیز حق دارند از آرامش، سلامت و حریم خصوصی خود برخوردار باشند. حال به نظر شما، مرز میان کمک داوطلبانه پدربزرگ و مادربزرگ و انتقال مسئولیت والدین به آنان کجاست؟